Zasady gry w baśkę

Baśka to kaszubska gra karciana dla czterech osób. Gra się szesnastoma kartami, każdy dostaje tylko cztery, a jedno rozdanie trwa zwykle krócej niż minutę. Najpierw jest licytacja, w której ustala się rodzaj gry i strony, potem cztery lewy. Kto razem z partnerem – albo w pojedynkę – zbierze co najmniej 53 oczka ze 104, wygrywa rozdanie.

Opisujemy zasady w odmianie z asem kier, zwanej „baśką czerwoną”, według przepisów Polskiej Ligi Baśki, uzupełnionych opisem z serwisu pagat.com. Tak samo działa nasza gra w baśkę online. Na końcu zestawiamy je z odmianami spotykanymi przy innych stołach.

Jakimi kartami gra się w baśkę i ile są warte?

Do baśki potrzeba 16 kart: asów, dziesiątek, dam i waletów w czterech kolorach (trefl, pik, kier, karo). Pozostałe karty ze zwykłej talii odkłada się na bok. Wartości kart – w baśce mówi się na nie oczka – są takie:

W każdym kolorze jest 26 oczek, więc w całej talii – 104. Oczka z kart dostaje ten, kto weźmie lewę, w której te karty leżą. Wygrana wymaga więcej niż połowy, czyli co najmniej 53.

Jaka jest kolejność kart w baśce?

To najbardziej nietypowa część zasad i warto ją zapamiętać od razu. W zwykłej kolejności – w grze zwykłej, weselu, cichej, zolo i zolo du – aż dwanaście kart to atuty (gracze ligowi mówią na nie „trumfy”). Od najstarszego:

Najwyższy jest więc as kier, potem dziesiątka kier, cztery damy (trefl, pik, kier, karo), cztery walety w tej samej kolejności kolorów, a na końcu as i dziesiątka karo. Wszystkie atuty tworzą jeden „kolor”. Poza atutami zostają tylko cztery karty, tak zwane fele: A♣ i 10♣ oraz A♠ i 10♠. W każdym z tych dwóch kolorów as jest starszy od dziesiątki.

W granie i granie du kolejność jest inna: atutami są tylko cztery walety (W♣, W♠, W♥, W♦), a każdy z czterech kolorów ma po trzy karty – as, dziesiątkę i damę, w tej kolejności.

Lewę bierze najwyższy atut. Gdy w lewie nie ma atutu, bierze ją najwyższa karta w kolorze wyjścia. Rzadko, ale zdarza się, że wszystkie atuty wyjdą w trzech pierwszych lewach – wtedy ostatnia lewa składa się z samych fel i bierze ją as koloru, którym wyszedł gracz.

Jak się rozdaje karty?

Pierwszego rozdającego wyznacza los. Rozdający tasuje, daje przełożyć sąsiadowi z prawej i rozdaje karty pojedynczo, zgodnie z ruchem wskazówek zegara, aż każdy ma cztery. W kolejnym rozdaniu rozdaje następny gracz po lewej. Licytację zaczyna i do pierwszej lewy wychodzi gracz siedzący na lewo od rozdającego.

Jak wygląda licytacja w baśce?

Gracze odzywają się po kolei, zgodnie z ruchem wskazówek zegara, nawet kilka razy w jednym rozdaniu. Na swoją kolej można spasować, zgłosić grę wyższą od dotychczasowej albo dać kontrę. Licytacja kończy się, gdy po ostatnim zgłoszeniu lub kontrze trzech graczy kolejno spasuje. Gdy nikt nic nie zgłosi, kończą ją cztery pasy i gra się grę zwykłą (albo cichą).

Gry, od najniższej do najwyższej:

• Wesele może zgłosić tylko gracz, który ma obie czarne damy (D♣ i D♠), i tylko przy swoim pierwszym odezwaniu się w rozdaniu.
• Gran i zolo może zgłosić każdy. Zolo jest wyższe od grana. Gracz, który chce wziąć wszystkie lewy, zgłasza wersję du: gran du jest wyższy od zolo, a zolo du od grana du.
• Baśkę zgłasza ten, kto ma cztery damy. To najwyższa gra: kończy licytację i wygrywa od razu, bez rozgrywki.
• Zgłoszenie wyższej gry unieważnia wcześniejsze kontry. Kontry dotyczą zawsze gry, która zostaje na końcu licytacji.

Kto gra z kim? Starzy i młodzi

Baśka nie ma stałych par. W każdym rozdaniu strony wyznacza licytacja: starzy to grający (jeden albo dwóch), a młodzi to ich przeciwnicy.

• Gra zwykła – nikt nic nie zgłosił. Starymi są posiadacze damy trefl i damy pik („starych dam”), młodymi – dwaj pozostali. Kto z kim gra, wychodzi na jaw dopiero, gdy czarne damy trafią na stół.
• Cicha – nikt nic nie zgłosił, a obie czarne damy ma jeden gracz. Gra on przeciw trzem, choć nic nie powiedział. Pozostali mogą się tego domyślić dopiero z kart.
• Wesele – zgłaszający gra z posiadaczem waleta trefl. Gdy W♣ ma sam zgłaszający, partnerem jest posiadacz W♠, a gdy ma oba czarne walety – posiadacz W♥. Partner wie o tym od początku, pozostali dowiadują się, gdy ten walet zostanie zagrany.
• Gran, zolo, gran du, zolo du – zgłaszający gra przeciw trzem.

Jak działają kontra, rekontra, bok i hirsz?

Kontra to zapowiedź, że gra przeciwników się nie uda. Każda kontra podwaja wartość gry. Kolejne kontry nazywają się: kontra, rekontra, bok, hirsz. Mówi się je w licytacji, zamiast pasa albo zgłoszenia gry.

• Przy zolo, granie i grach du kontrę może dać tylko przeciwnik grającego, a rekontrę – tylko grający. Dalszych kontr nie ma.
• Przy grze zwykłej i weselu (a więc także przy cichej) mogą paść wszystkie cztery kontry. Ten sam gracz nie mówi dwóch kontr z rzędu.
• Liczą się tylko kontry mówione na przemian przez strony. Gdy dwie kontry z rzędu dadzą gracze z tej samej strony (np. dwaj młodzi), liczą się jak jedna. W grze zwykłej strony są w czasie licytacji ukryte, więc wychodzi to dopiero przy liczeniu.
• Gracz z obiema czarnymi damami nie może dać pierwszej kontry w grze, w której nikt nic nie zgłosił – byłaby to kontra na własną cichą. Odpowiedzieć rekontrą może.
• Na baśkę nie daje się kontry.

Jak się dokłada i bije karty?

Pierwszy wychodzi gracz na lewo od rozdającego, kolejne lewy zaczyna ten, kto wziął poprzednią. Wychodzący może zagrać dowolną kartę. Pozostali muszą przestrzegać trzech zasad – w tej kolejności:

1. Dołóż do koloru. Na atut trzeba dać atut, na felę – drugą felę tego koloru (na asa trefl dziesiątkę trefl i odwrotnie). Wszystkie atuty, także damy i walety, są jednym kolorem.
2. Przebij, jeśli możesz. Trzeba położyć kartę wyższą od najwyższej karty w lewie, nawet gdy lewę bierze partner. Gdy nie da się przebić, dokłada się dowolną kartę w kolorze.
3. Bez koloru daj atut. Kto nie ma koloru wyjścia, musi dać atut – i to wyższy od atutu leżącego w lewie, jeśli taki ma. Dowolną kartę wolno zagrać dopiero wtedy, gdy nie ma się ani koloru, ani atutów.

W granie obowiązuje to samo, tylko atutami są walety: na kolor trzeba dać kartę w tym kolorze (przebijając, jeśli się da), bez koloru – waleta (wyższego, jeśli się ma), a dopiero bez koloru i bez waletów – dowolną kartę.

Ile oczek trzeba zdobyć, żeby wygrać rozdanie?

Po czterech lewach każda strona liczy oczka w swoich lewach. Starzy – albo gracz grający przeciw trzem – wygrywają, gdy mają co najmniej 53 oczka. Przy remisie 52:52 wygrywają młodzi. W zolo du i granie du oczka nie mają znaczenia: grający musi wziąć wszystkie cztery lewy. Baśka wygrywa zawsze.

W grze zwykłej i weselu liczy się też, jak wysoko przegrali przegrani. Mają „wyjście”, gdy zebrali co najmniej 26 oczek (młodzi) albo 27 oczek (starzy). Z mniejszą liczbą są „bez wyjścia”, a bez żadnej lewy – „bez bitki”.

Jak się liczy punkty za rozdanie?

Każdy gracz ma własny wynik. Po rozdaniu przegrani oddają punkty zwycięzcom – suma zmian zawsze wynosi zero. W grze zwykłej i weselu każdy zwycięzca dostaje, a każdy przegrany traci:

Młodzi dostają za wygraną dwa razy więcej niż starzy. W grach jednego przeciw trzem grający dostaje od każdego przeciwnika albo płaci każdemu podwójnie:

Każda liczona kontra podwaja te wartości. W grach jednego przeciw trzem „bez wyjścia” i „bez bitki” nie zmieniają wyniku.

Ile trwa partia baśki?

Baśka nie ma jednego progu punktów, do którego się gra. Na turniejach liczbę rozdań ustala organizator, a przy domowym stole gra się zwykle, dopóki starczy czasu. U nas wybierasz partię na 8, 12 albo 16 rozdań – każdy gracz rozdaje tyle samo razy. Po ostatnim rozdaniu wygrywa gracz z najwyższym wynikiem. Równe wyniki dzielą miejsce.

Odmiany baśki

Baśka żyje przede wszystkim przy stołach na Kaszubach i Pomorzu, więc szczegóły zasad różnią się między klubami, turniejami a opisami w książkach i internecie. Źródła nie zgadzają się zwłaszcza co do remisu 52:52, progu „wyjścia” i partnera w weselu. Tak gramy u nas, a tak bywa gdzie indziej:

Bliską krewną baśki jest kop, znany w Wielkopolsce – z tymi samymi kartami, starymi damami i weselem, ale zwykle bez grana. Obie gry wywodzą się z rodziny niemieckiego szafkopfa (Schafkopf).

Źródła: przepisy gry Polskiej Ligi Baśki („Baśka czerwona”, odmiana z asem kier), opis baśki i kopa w serwisie pagat.com oraz hasło „Baśka (gra)” w polskiej Wikipedii.